Καλώς ήρθατε σε μια πλοήγηση που μελετά τον ενεργό κόσμο της επιστήμης και της έρευνας στην Ελλάδα. Στο παρόν δεν θα ανακαλύψετε απλές ειδήσεις, best research resources, αλλά μια εμπεριστατωμένη αποτύπωση του οικοσυστήματος: από τα μεγαλεπήβολα ερευνητικά έργα και τις υποδομές που τα υποστηρίζουν, μέχρι τους ανθρώπους που είναι υπεύθυνοι από κάθε ανακάλυψη και τους διαθέσιμους πόρους που είναι σε θέση να εκμεταλλευτούν επαγγελματίες και πολίτες. Επιδίωξή μας είναι να σας προσφέρουμε πρακτική γνώση για το πώς διαμορφώνεται το τοπίο της καινοτομίας.
Επιστήμη χωρίς φραγμούς και Οργάνωση Δεδομένων
Η Ανοιχτή Επιστήμη δεν είναι μια προσωρινή κατάσταση, αλλά μια θεσμική επιταγή που αλλάζει τον τρόπο που δουλεύουμε. Στο Horizon Europe, η άμεση ανοιχτή δυνατότητα πρόσβασης στις δημοσιεύσεις είναι απαραίτητη. Αυτό σημαίνει ότι το πλήρες κείμενο του άρθρου σας χρειάζεται να είναι παρόν σε ένα ανοιχτό αποθηκευτικό χώρο, όπως το Zenodo ή το HELIX του ΕΚΤ, κατά την ημερομηνία δημοσίευσης, χωρίς περίοδο εμπάργκο. Το κόστος των άρθρων (APCs) αποζημιώνεται από το έργο, αλλά χρειάζεται να το υπολογίσετε στον οικονομικό σχεδιασμό σας.
Το Πρόγραμμα Διαχείρισης Δεδομένων (DMP) είναι ένα ενεργό αρχείο που εκκινεί στους πρώτους έξι μήνες του έργου. Δεν είναι διοικητική ενέργεια, αλλά βοήθημα διάσωσης για τα δεδομένα σας. Χρειάζεται να ανταποκρίνεται σε 4 ερωτήματα: Τι δεδομένα θα παραχθούν; Πώς θα οργανωθούν και θα καταγραφούν; Πού θα τοποθετηθούν με σιγουριά; Πώς θα μοιραστούν και ποια στιγμή; Η χρήση του μοντέλου DMPonline από το OpenAIRE είναι μια καλή πρακτική που εξοικονομεί ώρα.
Η βασική ιδέα «όσο ανοιχτό είναι δυνατόν, όσο κλειστό είναι αναγκαίο» είναι ο βασικός κανόνας. Παρουσιάζονται θεμιτοί λόγοι για να αφήσετε δεδομένα μη προσβάσιμα, όπως η διαφύλαξη ιδιωτικών δεδομένων υγείας (GDPR) ή η οικονομική χρήση μιας καινοτομίας. Σε αυτές τις συνθήκες, πρέπει να το δικαιολογήσετε στο DMP. Αυτό που δεν είναι αποδεκτό είναι το «κλειστά εξ αρχής». Οι αξιολογητές αξιολογούν σήμερα την αξία της διαχείρισης δεδομένων με την αντίστοιχη αυστηρότητα που εξετάζουν την ερευνητική μεθοδολογία.
Στην πράξη, η ταξινόμηση των δεδομένων ξεκινά από την ονομάτιση των αρχείων. Μια πρακτική όπως «ΕΡΓΟ_ΠΕΙΡΑΜΑ_ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ_ΕΚΔΟΣΗ» εμποδίζει το ακαταστασία. Η αποθήκευση σε 3 κόπιες (ένα τοπικό, ένα σε θεσμικό server, ένα σε cloud) είναι το μικρότερο μέτρο προστασίας. Διαθέστε διάρκεια στη ανάπτυξη περιγραφικών δεδομένων: ένα έγγραφο χωρίς εξήγηση είναι σαν ένα έντυπο χωρίς επικεφαλίδα στη
Διεθνής Δικτύωση και Σχεδιασμένες Συνεργασίες
Η επιστήμη είναι εγγενώς διεθνής και η συμμετοχή σας σε ευρωπαϊκά δίκτυα πολλαπλασιάζει τον αντίκτυπο της δουλειάς σας. Οι Δράσεις COST (European Cooperation in Science and Technology) είναι ο απλούστερος τρόπος για να αρχίσετε. Δεν επιδοτούν την ίδια την έρευνα, αλλά καλύπτουν έξοδα δικτύωσης, ταξιδιών και συναντήσεων. Η συμμετοχή σε μια Δράση COST σας παρέχει πρόσβαση σε μια κοινότητα εκατοντάδων ερευνητών και συχνά συντελεί σε μελλοντικές προτάσεις Horizon Europe.
Οι διμερείς συμφωνίες της ΓΓΕΚ με χώρες όπως η Γαλλία, η Γερμανία και το Ισραήλ διαθέτουν στοχευμένες προκηρύξεις. Αυτές οι δράσεις είναι λιγότερο ανταγωνιστικές από τις πανευρωπαϊκές και διευκολύνουν βαθύτερη συνεργασία. Για παράδειγμα, ένα ελληνογαλλικό έργο μπορεί να χρηματοδοτηθεί από κοινού, με κάθε πλευρά να καλύπτει τα δικά της έξοδα από τον εθνικό της φορέα. Το προτέρημα είναι η απλοποιημένη γραφειοκρατία και η ικανότητα ανταλλαγής διδακτορικών φοιτητών με πλήρη υποτροφία.
Η συμμετοχή σε μεγάλα συνέδρια χρειάζεται στρατηγική, όχι απλή παρουσία. Επιλέξτε συνέδρια που παρέχουν «matchmaking sessions» ή «poster pitches». Ετοιμάστε μια παρουσίαση διάρκειας τριών λεπτών που να εξηγεί το πρόβλημα, τη λύση και το τι επιδιώκετε (συνεργάτη, δεδομένα, χρηματοδότηση). Μην υποτιμάτε τα ψηφιακά εργαλεία: διατηρήστε ένα ενημερωμένο προφίλ στο ResearchGate ή στο LinkedIn, όπου θα αναρτάτε τακτικά τις επιστημονικές σας δημοσιεύσεις και τις επιτυχίες των έργων σας.
Ο ρόλος του Εθνικού Σημείου Επαφής (NCP) είναι πολύτιμος και υποαξιοποιείται. Κάθε θεματική περιοχή του Horizon Europe έχει έναν αντίστοιχο NCP στην Ελλάδα, συνήθως επανδρωμένο από έμπειρους επιστήμονες. Μπορείτε να ορίσετε δωρεάν ραντεβού για να εξετάσουν την ιδέα της πρότασής σας πριν την υποβολή. Θα σας απαντήσουν με ειλικρίνεια αν η ιδέα ταιριάζει στην προκήρυξη, ποια είναι τα ευάλωτα σημεία και πώς να ξεπεράσετε τυπικά λάθη που καταλήγουν σε απόρριψη.
Αποτίμηση και Ποσοτικοποίηση Αντικτύπου
Η απόδοση στην έρευνα δεν μετριέται μόνο με τον όγκο των δημοσιεύσεων. Το σύστημα αξιολόγησης κινείται προς την ποιοτική αποτίμηση του αντικτύπου. Η Διακήρυξη DORA (San Francisco Declaration on Research Assessment) προωθεί την αξιολόγηση του περιεχομένου ενός άρθρου και όχι του δείκτη απήχησης (Impact Factor) του περιοδικού. Ως ερευνητική μονάδα, χρειάζεται να υιοθετούμε αφηγηματικά βιογραφικά (narrative CVs) που παρουσιάζουν τη προσφορά μας στην επιστήμη και την κοινωνία με συγκεκριμένα παραδείγματα.
Ο αντίκτυπος έχει πολλές διαστάσεις: επιστημονική, οικονομική, κοινωνική και πολιτική. Ένα έργο για την ποιότητα του αέρα στην Αθήνα έχει επιστημονικό αντίκτυπο αν παρουσιάσει νέα μοντέλα, αλλά κοινωνικό αντίκτυπο αν τα δεδομένα του χρησιμοποιηθούν από τον δήμο για να σταματήσει την κυκλοφορία σε μια περιοχή. Κατά τον σχεδιασμό ενός έργου, σημειώστε συγκεκριμένους δείκτες απόδοσης (KPIs) για κάθε διάσταση. Μην αρκεστείτε σε αόριστες υποσχέσεις για «βελτίωση της ποιότητας ζωής».
Η επικοινωνία των αποτελεσμάτων στο ευρύ κοινό είναι χρέος, όχι προνόμιο. Οι δράσεις «Επιστήμη για την Κοινωνία» απαιτούν πλέον ένα ολοκληρωμένο πλάνο διάχυσης. Αυτό περιλαμβάνει δραστηριότητες όπως:
- Διοργάνωση ανοιχτών ημερών στο εργαστήριο για σχολεία.
- Παραγωγή σύντομων βίντεο κινουμένων σχεδίων που παρουσιάζουν τα αποτελέσματα.
- Παρουσία σε νυχτερινές εκδηλώσεις όπως η «Βραδιά του Ερευνητή».
- Συγγραφή άρθρων πολιτικής (policy briefs) για υπεύθυνους χάραξης πολιτικής.
Η εσωτερική παρακολούθηση ενός έργου γίνεται μέσω δεικτών απόδοσης (KPIs) που καθορίζονται στη συμφωνία επιχορήγησης. Αυτοί μπορεί να είναι ποσοτικοί (π.χ., 5 δημοσιεύσεις, 2 συνέδρια) ή ποιοτικοί (π.χ., υιοθέτηση μιας μεθοδολογίας από δημόσιο φορέα). Η συμβουλή μας είναι να θέσετε ρεαλιστικούς στόχους. Είναι προτιμότερο να υποσχεθείτε 3 δημοσιεύσεις και να παρουσιάσετε 4, παρά να στοχεύσετε για 10 και να απογοητεύσετε, προκαλώντας αρνητική εικόνα για μελλοντικές αξιολογήσεις.
Υποδομές και Κόμβοι Αριστείας
Η έρευνα αιχμής απαιτεί υποδομές που συνήθως είναι αδύνατο να εξασφαλίσει ένα μεμονωμένο ίδρυμα. Η Ελλάδα μετέχει σε πανευρωπαϊκές υποδομές όπως είναι το ELIXIR για βιοπληροφορική και το CESSDA για κοινωνικές επιστήμες. Αυτό συνεπάγεται πρακτικά ότι ένας ερευνητής σε ένα μικρό περιφερειακό πανεπιστήμιο μπορεί να αποκτήσει πρόσβαση σε υπερυπολογιστικές πλατφόρμες ή βάσεις γονιδιωματικών δεδομένων που φιλοξενούνται στο εξωτερικό, υποβάλλοντας απλώς ένα αίτημα χρήσης.
Σε φυσικό επίπεδο, υποδομές όπως το Κέντρο Πυρηνικών Ερευνών «Δημόκριτος» και το Αστεροσκοπείο Αθηνών δρουν ως κόμβοι ανοιχτής πρόσβασης. Αυτό που πρέπει να γνωρίζετε είναι η διαδικασία: καταθέτετε μια πρόταση πειράματος, η οποία αξιολογείται από επιτροπή με κριτήριο την επιστημονική αριστεία. Εάν εγκριθεί, η πρόσβαση είναι δωρεάν και τα έξοδα διαμονής συνήθως καλύπτονται. Αυτό εκδημοκρατίζει την υψηλή τεχνολογία, καταργώντας τα οικονομικά εμπόδια.
Τα Τεχνολογικά Πάρκα, όπως για παράδειγμα αυτό του ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος» (Λεύκιππος) και το Επιστημονικό Πάρκο Πατρών, δεν είναι μόνο κτιριακά συγκροτήματα. Είναι οικοσυστήματα που φιλοξενούν τεχνοβλαστούς και τμήματα R&D μεγάλων εταιρειών. Το πλεονέκτημα της συστέγασης είναι η άτυπη ανταλλαγή γνώσης και η πρόσβαση σε κοινό εξοπλισμό. Μια startup που ενοικιάζει χώρο σε ένα πάρκο μπορεί να αξιοποιήσει ένα ηλεκτρονικό μικροσκόπιο τελευταίας γενιάς με ωριαία χρέωση, αποφεύγοντας μια επένδυση εκατομμυρίων.
Οι ψηφιακές υποδομές μεταβάλλουν το παιχνίδι. Η υπηρεσία GRNET παρέχει δικτυακή συνδεσιμότητα και υπερυπολογιστική ισχύ (ARIS). Για ένα ερευνητικό έργο που τρέχει προσομοιώσεις κλιματικής αλλαγής ή μοριακής δυναμικής, η πρόσβαση στον ARIS ελαττώνει τον χρόνο επεξεργασίας από εβδομάδες σε ώρες. Η διαδικασία αίτησης είναι απλή και η τεχνική υποστήριξη βοηθά στη βελτιστοποίηση του κώδικα για παράλληλη επεξεργασία, μεγιστοποιώντας την απόδοση των πόρων σας.
Χρηματοδοτικά Μέσα και Πόροι
Το χρηματοδοτικό σκηνικό είναι πολυδιάστατο και πολλές φορές δυσνόητο, γι’ αυτό αξίζει να το αναλύσουμε πρακτικά. Στην κορυφή βρίσκεται το Horizon Europe, το πρόγραμμα-πλαίσιο της ΕΕ με κονδύλια άνω των 95 δις ευρώ. Για την Ελλάδα, το ενδιαφέρον εστιάζεται στον Πυλώνα 2 (Παγκόσμιες Προκλήσεις) και στις δράσεις Marie Skłodowska-Curie. Η συμμετοχή χρειάζεται εγγραφή στο Funding & Tenders Portal και λήψη ενός μοναδικού κωδικού PIC (Participant Identification Code).
Σε εθνικό επίπεδο, το ΕΣΠΑ 2021-2027 μέσω της ΓΓΕΚ (Γενική Γραμματεία Έρευνας και Καινοτομίας) χρηματοδοτεί στοχευμένες δράσεις. Η δράση «Ερευνώ – Καινοτομώ» είναι η ναυαρχίδα για τις επιχειρήσεις, καλύπτοντας από βασική έρευνα έως βιομηχανική επίδειξη. Αυτό που ενίοτε παραβλέπεται είναι οι εθνικές υποδομές, όπως ο ΕΛΚΕ (Ειδικός Λογαριασμός Κονδυλίων Έρευνας) των πανεπιστημίων, που παρέχει διοικητική υποστήριξη και διαχειρίζεται τα κονδύλια με διαφάνεια.
Πέραν των επιχορηγήσεων, υπάρχουν εναλλακτικοί πόροι που αξίζουν την προσοχή σας. Οι πόροι του Ταμείου Ανάκαμψης διοχετεύονται σε μεγάλα εμβληματικά έργα, ενώ το Ελληνικό Ίδρυμα Έρευνας και Καινοτομίας (ΕΛΙΔΕΚ) προσφέρει ευέλικτες χρηματοδοτήσεις για μεταδιδακτορικούς ερευνητές και μικρές ομάδες. Το κλειδί εδώ είναι η συμπληρωματικότητα: μπορείτε να συνδυάσετε ένα εθνικό πρόγραμμα για εξοπλισμό με μια ευρωπαϊκή δράση για ανταλλαγές προσωπικού, δημιουργώντας ένα υβριδικό χρηματοδοτικό πακέτο.
Η πρόσβαση σε επιχειρηματικά κεφάλαια (VC) για τεχνοβλαστούς (spin-offs) έχει ωριμάσει σημαντικά. Ταμεία όπως το Metavallon και το Uni.Fund στοχεύουν σε εταιρείες έντασης γνώσης. Ωστόσο, η γέφυρα μεταξύ επιχορήγησης και επένδυσης είναι το λεγόμενο «κοιλάδι του θανάτου». Για να το γεφυρώσετε, αναζητήστε προγράμματα απόδειξης της ιδέας (Proof of Concept) που καλύπτουν τα πρώτα εμπορικά βήματα πριν το προϊόν είναι έτοιμο για επενδυτές.
Από το Εργαστήριο στην Αγορά
Η μεταφορά τεχνολογίας είναι η τέχνη της μετατροπής της γνώσης σε αξία, και στην Ελλάδα έχει αποκτήσει δομή. Τα Γραφεία Μεταφοράς Τεχνολογίας (TTOs) των πανεπιστημίων είναι το πρώτο σημείο επαφής. Ο ρόλος τους δεν είναι γραφειοκρατικός αλλά στρατηγικός: αξιολογούν την εμπορική ελκυστικότητα μιας ανακάλυψης, διενεργούν αναζήτηση προηγούμενης τέχνης (prior art) και διαπραγματεύονται συμφωνίες αδειοδότησης. Εάν είστε ερευνητής, επισκεφθείτε το TTO σας πριν δημοσιεύσετε οτιδήποτε, για να μην καταστρέψετε άθελά σας την προοπτική κατοχύρωσης κατοχύρωσης ευρεσιτεχνίας.
Η δημιουργία τεχνοβλαστού (spin-off) είναι μια συναρπαστική αλλά απαιτητική διαδρομή. Το νομικό πλαίσιο επιτρέπει στους ερευνητές να κατέχουν μετοχές και να συμμετέχουν στη διοίκηση, διατηρώντας παράλληλα την ακαδημαϊκή τους θέση. Ωστόσο, η σύγκρουση συμφερόντων πρέπει να διαχειρίζεται με διαφάνεια. Συνιστούμε τη σύσταση μιας Ιδιωτικής Κεφαλαιουχικής Εταιρείας (ΙΚΕ) λόγω της ευελιξίας της και του χαμηλού αρχικού κεφαλαίου, αφού πρώτα λάβετε την έγκριση της Επιτροπής Δεοντολογίας του ιδρύματός σας.
Οι δράσεις ωρίμανσης, όπως τα προγράμματα Proof of Concept (PoC), είναι ο συνδετικός κρίκος που συχνά λείπει. Μια τυπική επιχορήγηση PoC καλύπτει δαπάνες όπως η ανάπτυξη πρωτοτύπου, η ανάλυση αγοράς και νομικές συμβουλές για την κατοχύρωση IP. Το ποσό κυμαίνεται συνήθως μεταξύ 30.000 και 150.000 ευρώ. Το κρίσιμο ερώτημα που πρέπει να απαντήσετε στην αίτησή σας είναι: «Αποδείξαμε ότι η ιδέα λειτουργεί τεχνικά· τώρα θέλουμε να μάθουμε αν λειτουργεί εμπορικά».
Η δικτύωση με τη βιομηχανία δεν είναι μονόδρομος. Οι μεγάλες φαρμακευτικές ή εταιρείες πληροφορικής αναζητούν ενεργά συνεργασίες ανοιχτής καινοτομίας με ελληνικά εργαστήρια. Αυτό που προσφέρουν είναι πρόσβαση σε δεδομένα πραγματικού κόσμου και κλινικές δοκιμές. Αυτό που ζητούν είναι ευελιξία και ταχύτητα. Η συμβουλή μας είναι να έχετε έτοιμο ένα non-confidential pitch deck που να εξηγεί σε απλή γλώσσα το πρόβλημα που λύνετε και την επιστημονική σας υπεροχή, χωρίς να αποκαλύπτει εμπορικά μυστικά.
Το Σχήμα των Ερευνητικών Έργων
Ένα νεωτερικό ερευνητικό έργο δεν αποτελεί μόνο μια ιδέα, αλλά μια σύνθετο σύστημα με συγκεκριμένα στάδια ωρίμανσης. Ξεκινά από το Επίπεδο Τεχνολογικής Ετοιμότητας (TRL) 1, όπου εντοπίζουμε τις βασικές αρχές, και καταλήγει έως το TRL 9, όπου ένα σύστημα αξιολογείται σε επιχειρησιακό περιβάλλον. Η εμβάθυνση αυτής της κλίμακας είναι σημαντική γιατί καθορίζει το είδος της χρηματοδότησης που μπορείτε να ζητήσετε και τους συνεργάτες που απαιτείτε σε κάθε φάση.
Στην Ελλάδα, τα πολλά συνεργατικά έργα κινούνται μεταξύ TRL 3 και TRL 7, συνδυάζοντας την ακαδημαϊκή γνώση με τη βιομηχανική εφαρμογή. Η επίτευξη ενός έργου βασίζεται από τον σαφή διαχωρισμό των πακέτων εργασίας (Work Packages). Κάθε πακέτο έχει δικό του προϋπολογισμό, παραδοτέα και χρονοδιάγραμμα. Αυτή η αρθρωτή λογική επιτρέπει σε διεπιστημονικές ομάδες να λειτουργούν παράλληλα χωρίς να χάνουν τη συνολική εικόνα του στόχου.
Η παρουσίαση μιας πρότασης χρειάζεται στρατηγική σκέψη πέρα από την επιστημονική αριστεία. Πρέπει να συνεκτιμήσετε τον αντίκτυπο (impact) και την υλοποίηση (implementation). Οι αξιολογητές επιζητούν σαφείς οδούς προς την αγορά ή την κοινωνική αφομοίωση. Αυτό συνεπάγεται πως ένα έργο βιοτεχνολογίας δεν φτάνει να αναλύσει ένα νέο μόριο, αλλά χρειάζεται να εισηγηθεί ένα επιχειρηματικό σχέδιο για την κλινική του αξιοποίηση και την κάλυψη ρυθμιστικών κενών.
Η κοινοπραξία είναι ο ακρογωνιαίος λίθος. Μια τυπική σύμπραξη αποτελείται από έναν ακαδημαϊκό συντονιστή, δύο ερευνητικά κέντρα, μια μεγάλη επιχείρηση και δύο μικρομεσαίες καινοτόμες εταιρείες. Αυτή η ισορροπία εξασφαλίζει ότι η γνώση μεταδίδεται από το εργαστήριο στην παραγωγή. Η διαχείριση της διανοητικής ιδιοκτησίας (IP) πρέπει να οριστεί εξαρχής μέσω μιας Συμφωνίας Κοινοπραξίας (Consortium Agreement), αποτρέποντας μελλοντικές διαμάχες για τις πατέντες.
Ανθρώπινο Δυναμικό και Δεξιότητες
Σε κάθε δημοσίευση και πατέντα βρίσκονται άνθρωποι με συγκεκριμένες δεξιότητες. Το ελληνικό ερευνητικό δυναμικό διακρίνεται από πολύ μεγάλο ποσοστό κατόχων διδακτορικού, αλλά η πρόκληση είναι η σύνδεση με την αγορά εργασίας. Βλέπουμε μια αυξανόμενη ζήτηση για Data Stewards και Research Software Engineers, ρόλους που δεν ήταν διαθέσιμοι πριν από μια δεκαετία. Αυτοί οι επαγγελματίες εξασφαλίζουν ότι τα ερευνητικά δεδομένα είναι FAIR (Findable, Accessible, Interoperable, Reusable).
Η κινητικότητα των ερευνητών είναι βασικό στοιχείο του συστήματος. Οι δράσεις Marie Skłodowska-Curie (MSCA) δεν είναι μόνο υποτροφίες, αλλά συνολικά προγράμματα εκπαίδευσης. Ένας μεταδιδακτορικός ερευνητής που συμμετέχει σε ένα Δίκτυο Καινοτόμου Εκπαίδευσης (ITN) λαμβάνει εμπειρία σε τρεις ξεχωριστούς τομείς: ακαδημία, βιομηχανία και δημόσιο φορέα. Αυτή η τριχοτόμηση παράγει ένα προφίλ κατάλληλο να ηγηθεί διεπιστημονικών ομάδων στο μέλλον.
Για τους νέους επιστήμονες, η ανάπτυξη γενικών δεξιοτήτων είναι εξίσου σημαντική με την εξειδίκευση. Η ικανότητα σύνταξης προτάσεων (grant writing), η διαχείριση έργων και η επικοινωνία της επιστήμης είναι προσόντα που πολλαπλασιάζουν τις επαγγελματικές επιλογές. Συνιστούμε την παρακολούθηση ειδικών σεμιναρίων από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαχείρισης Έρευνας (EARMA) ή τα γραφεία μεταφοράς τεχνολογίας των πανεπιστημίων, που συνήθως προσφέρουν δωρεάν εργαστήρια.
Η απώλεια εγκεφάλων (brain drain) αναστρέφεται σταδιακά μέσω εστιασμένων θεσμικών παρεμβάσεων. Προγράμματα επαναπατρισμού, όπως οι έδρες «Σταύρος Νιάρχος» ή οι θέσεις του ΙΤΕ (Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας), παρέχουν ανταγωνιστικούς μισθούς και αυτονομία. Το επιθυμητό για έναν έμπειρο ερευνητή που επιστρέφει δεν είναι μόνο ο μισθός, αλλά η ικανότητα να οργανώσει τη δική του ανεξάρτητη ερευνητική ομάδα με βεβαιωμένη χρηματοδότηση για τα πρώτα πέντε χρόνια.